ตำนานผีฟักทอง สัญลักษณ์ของวันฮาโลวีน
ตำนานผีฟักทอง หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อ “แจ็ค-โอ-แลนเทิร์น” เป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่โด่งดังที่สุดของวันฮาโลวีน ภาพของฟักทองสีส้มที่ถูกเจาะแกะสลักให้เป็นใบหน้าแปลกประหลาดและมีแสงไฟส่องลอดออกมาจากภายใน
กลายเป็นภาพหลักของเทศกาลนี้ทั่วโลก แต่เบื้องหลังฟักทองมีย้อนรอยประวัติศาสตร์ยาวนานหลายร้อยปีที่เต็มไปด้วยเรื่องเล่า ความเชื่อ และความลึกลับที่สืบทอดมาตั้งแต่ยุคโบราณ
ตำนานต้นกำเนิดของผีฟักทองถูกเชื่อมโยงกับความเชื่อของชาวเคลต์ ในยุโรปเหนือ
โดยเฉพาะในไอร์แลนด์ ที่มีเทศกาลสำคัญชื่อว่า “ซอว์วิน” ซึ่งเป็นช่วงเวลาสิ้นสุดฤดูเก็บเกี่ยวและถือเป็นจุดเริ่มต้นของปีใหม่ตามความเชื่อดั้งเดิม
ชาวเคลต์เชื่อว่าในคืนของซอว์วิน โลกมนุษย์และโลกวิญญาณจะอยู่ใกล้กันที่สุด ทำให้ดวงวิญญาณสามารถเดินข้ามมายังโลกมนุษย์ได้
หลายคนจึงกังวลว่าเหล่าวิญญาณหรือภูตผีจะมารบกวน เพื่อป้องกันเหตุร้าย ชาวเคลต์จึงนำผักหัวต่าง ๆ เช่น หัวผักกาด มันเทศ หรือหัวผักกาดขาว มาคว้านด้านใน ใส่ไฟ และแกะสลักเป็นใบหน้าเพื่อไล่ผี นี่ถือว่าเป็นต้นแบบของแจ็ค-โอ-แลนเทิร์นในยุคแรก
ในอีกด้านหนึ่ง มีเรื่องเล่าที่เป็นที่มาของชื่อ “Jack-o’-Lantern”
ซึ่งโด่งดังมากในไอร์แลนด์ เรื่องเล่านี้กล่าวถึงชายคนหนึ่งชื่อ “แจ็คจอมเจ้าเล่ห์” หรือ “Stingy Jack”
ซึ่งเป็นคนเจ้าอุบายและชอบหลอกลวง วันหนึ่งแจ็คได้เชิญปีศาจไปดื่มเหล้าด้วยกัน แต่แจ็คไม่อยากจ่ายเงิน จึงหลอกปีศาจให้แปลงร่างเป็นเหรียญ หลังจากปีศาจแปลงร่าง แจ็คก็นำเหรียญใส่ในกระเป๋าที่มีไม้กางเขน
ทำให้ปีศาจไม่สามารถกลับสู่ร่างเดิมได้ แจ็คต่อรองกับปีศาจว่าจะปล่อยตัวก็ต่อเมื่อปีศาจสัญญาว่าจะไม่มาเอาชีวิตเขา เมื่อปีศาจตกลง แจ็คก็ปล่อยไป
หลายปีต่อมา แจ็คเสียชีวิต แต่สวรรค์ไม่รับเขาเพราะเขาใช้ชีวิตอย่างชั่วร้าย ส่วนปีศาจก็รักษาสัญญาไม่ยอมรับเขาเข้าขุมนรก
แจ็คจึงกลายเป็นวิญญาณไร้ที่อยู่ ปีศาจได้ให้ถ่านไฟเพียงก้อนเดียวเพื่อส่องทาง แจ็คจึงนำถ่านไฟนั้นใส่ลงในหัวผักกาดที่เขาคว้านไว้ และเดินเร่ร่อนในความมืดตลอดกาล ผู้คนจึงเรียกเขาว่า “Jack of the Lantern” และเรียกสั้น ๆ ว่า “Jack-o’-Lantern”
ต่อมาผู้คนในไอร์แลนด์จำนวนมากได้อพยพไปยังอเมริกา และพบว่าฟักทองซึ่งเป็นผลไม้พื้นเมืองของทวีปนี้ มีขนาดใหญ่และแกะสลักง่ายกว่าหัวผักกาด
จึงเริ่มใช้ฟักทองแทนในการทำโคมไฟไล่ผี ภาพลักษณ์ของผีฟักทองจึงค่อย ๆ กลายเป็นเอกลักษณ์ของวันฮาโลวีนในสหรัฐอเมริกา ก่อนจะแพร่กระจายไปทั่วโลก
ในมุมความเชื่อ ผีฟักทองถูกมองว่าเป็นเครื่องป้องกันวิญญาณร้ายและความโชคร้ายในคืนที่วิญญาณออกมาเพ่นพ่าน ผู้คนจึงมักจุดเทียนในฟักทองแล้ววางไว้หน้าบ้านเพื่อคุ้มครองคนในครอบครัว
ในบางพื้นที่ยังเชื่อว่ารูปหน้าที่แกะสลักบนฟักทองต้องดูน่ากลัว เพราะยิ่งน่ากลัวมากเท่าไร ยิ่งทำให้วิญญาณร้ายหวาดหวั่นมากขึ้นเท่านั้น
ถึงแม้ปัจจุบันความเชื่อดั้งเดิมจะจางลง แต่ผีฟักทองก็ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความสนุกสนานของเทศกาลฮาโลวีน เป็นตัวแทนของความลึกลับ ความเร้นลับ และบรรยากาศแห่งไสยศาสตร์ที่ยังคงอยู่ในจิตใจของผู้คนทั่วโลก
ไม่ว่าจะเป็นในบ้าน ร้านค้า หรือกิจกรรมเฉลิมฉลอง ฟักทองแกะสลักยังคงเป็นสัญลักษณ์ที่ขาดไม่ได้ของค่ำคืนอันชวนขนลุกนี้ ทำให้ตำนานผีฟักทองยังคงถูกเล่าขานและสืบต่อจากรุ่นสู่รุ่นอย่างไม่เสื่อมคลาย
สนับสนุนเรื่องราวโดย คาสิโน เวียดนาม ดานัง